Hầu hết mọi người khi muốn có một kết quả tốt hơn đều bắt đầu bằng câu hỏi:
“Tôi phải LÀM gì?”
Muốn tăng doanh thu:
Làm thêm marketing.
Muốn bán hàng tốt hơn:
Gọi nhiều khách hơn.
Muốn nhân viên tốt hơn:
Tuyển thêm người.
Muốn công ty tăng trưởng:
Mở thêm chi nhánh.
Muốn có nhiều thời gian:
Học thêm một phương pháp quản lý thời gian.
Không có gì sai với hành động.
Nhưng trong quá trình huấn luyện chủ doanh nghiệp, tôi nhận thấy một vấn đề rất phổ biến:
Chúng ta thường cố thay đổi kết quả bằng cách thay đổi việc mình LÀM, trong khi chính con người đang thực hiện những hành động đó chưa thay đổi.
Vì vậy, làm nhiều hơn chưa chắc tạo ra kết quả tốt hơn.
Có khi chúng ta chỉ:
lặp lại cách cũ với cường độ lớn hơn.
Đó là lý do tôi đánh giá rất cao một mô hình tư duy đơn giản:
# BE × DO = HAVE
Trong đó:
BE – Tôi phải trở thành người như thế nào?
DO – Tôi phải làm những gì?
HAVE – Tôi sẽ có được kết quả gì?
Điểm quan trọng nhất của công thức này nằm ở thứ tự:
**Đừng bắt đầu bằng HAVE.
Đừng chỉ tập trung vào DO.
Hãy bắt đầu từ BE.**
Muốn doanh nghiệp bước sang một cấp độ mới, nhiều khi việc đầu tiên không phải là doanh nghiệp cần thay đổi.
Mà là:
người chủ phải thay đổi trước.
BE – TRỞ THÀNH
Tôi cần trở thành người như thế nào?
Tôi cần có:
- Tư duy gì?
- Năng lực gì?
- Niềm tin gì?
- Kỷ luật gì?
- Tiêu chuẩn gì?
- Thói quen gì?
- Phẩm chất lãnh đạo nào?
DO – HÀNH ĐỘNG
Với con người đó, tôi sẽ:
- Làm gì?
- Dừng làm gì?
- Ưu tiên điều gì?
- Quyết định như thế nào?
- Thực hiện đều đặn hành động nào?
HAVE – KẾT QUẢ
Từ những hành động đó, tôi có thể tạo ra:
- Doanh thu.
- Lợi nhuận.
- Đội ngũ.
- Thời gian.
- Sự nghiệp.
- Mối quan hệ.
- Tự do.
- Giá trị doanh nghiệp.
Có thể biểu diễn:
BE → DO → HAVE
Nhưng tôi thích dùng:
BE × DO = HAVE
Bởi vì giữa BE và DO có mối quan hệ mang tính nhân lên.
Nếu một trong hai gần bằng 0:
Kết quả cũng rất khó lớn.
# Vì sao phần lớn mọi người bắt đầu từ HAVE?
Cách suy nghĩ thông thường thường là:
HAVE → DO → BE
Ví dụ:
“Khi tôi CÓ 100 tỷ doanh thu, tôi sẽ xây đội ngũ quản lý tốt hơn và lúc đó tôi sẽ trở thành một CEO thực thụ.”
“Khi tôi CÓ nhiều tiền hơn, tôi sẽ đầu tư cho bản thân.”
“Khi tôi CÓ nhiều thời gian, tôi sẽ học.”
“Khi nhân viên của tôi tốt hơn, tôi sẽ giao việc.”
“Khi công ty lớn hơn, tôi sẽ xây hệ thống.”
Đây là chiếc bẫy.
Bởi vì để HAVE được điều đó, rất có thể bạn phải trở thành người có đủ năng lực để tạo ra nó trước.
Muốn có doanh nghiệp 100 tỷ:
Bạn phải học cách tư duy và lãnh đạo ở cấp độ 100 tỷ trước khi doanh thu thực sự chạm 100 tỷ.
Muốn có đội ngũ tự chủ:
Bạn phải trở thành một leader biết giao quyền trước khi đội ngũ có thể tự chủ.
Muốn có thời gian:
Bạn phải trở thành người biết ưu tiên và từ bỏ việc không thuộc vai trò của mình trước khi lịch của bạn trở nên trống hơn.
Đây chính là sự đảo chiều rất quan trọng trong tư duy.
# Một ví dụ rất đơn giản
Một chủ doanh nghiệp nói:
“Khi nào nhân viên đủ giỏi tôi mới giao việc.”
Nghe rất hợp lý.
Nhưng hãy đặt ngược:
Nếu bạn không giao việc, nhân viên lấy đâu ra cơ hội để trở nên đủ giỏi?
Cách nghĩ cũ:
Nhân viên giỏi → Tôi giao việc.
Cách nghĩ theo BE DO HAVE:
**Tôi trở thành người lãnh đạo biết đào tạo và trao quyền
→ Tôi giao việc có hệ thống
→ Nhân viên trưởng thành
→ Tôi có đội ngũ tự chủ.**
Khác biệt nằm ngay ở điểm bắt đầu.
# Sai lầm khi chỉ tập trung vào DO
Trong kinh doanh, chúng ta rất thích hành động.
Làm thêm.
Chạy nhanh hơn.
Tăng KPI.
Tăng cuộc gọi.
Tăng quảng cáo.
Tăng nhân sự.
Tăng giờ làm.
Nhưng có một câu hỏi cần đặt ra:
Nếu tư duy vẫn cũ, làm nhiều hơn có thực sự giúp chúng ta đi đúng hướng hơn không?
Hãy tưởng tượng bạn đang lái xe sai hướng.
Giải pháp không phải:
đạp ga mạnh hơn.
Bạn cần:
đổi hướng.
Doanh nghiệp cũng vậy.
# Làm nhiều hơn một việc sai chỉ tạo ra sai lầm nhanh hơn
Ví dụ:
Marketing đang nhắm sai khách hàng.
Giải pháp:
Tăng ngân sách quảng cáo gấp đôi?
Không.
Bạn đang mua thêm:
khách hàng sai.
Sales Script đang sai.
Giải pháp:
Yêu cầu nhân viên gọi gấp đôi?
Không.
Bạn đang nhân đôi:
một cách bán hàng chưa hiệu quả.
Cơ cấu doanh nghiệp sai.
Giải pháp:
Tuyển thêm người?
Không.
Bạn đang:
phình to một cấu trúc chưa đúng.
Leader micromanage.
Giải pháp:
Làm việc nhiều hơn để kiểm soát nhân viên?
Không.
Bạn đang:
làm vấn đề nghiêm trọng hơn.
Đây là lý do trước DO phải có:
BE – Tư duy và năng lực đúng.
# BE thực sự nghĩa là gì?
BE thường bị hiểu rất chung chung:
“Hãy trở thành phiên bản tốt hơn.”
Theo tôi, như vậy chưa đủ để ứng dụng trong kinh doanh.
BE cần được cụ thể hóa thành ít nhất 6 yếu tố.
# 1. Identity – Tôi là ai trong vai trò này?
Một người chủ có thể đang nghĩ mình là:
Người làm giỏi nhất công ty.
Nhưng để tăng trưởng, identity có thể phải chuyển thành:
Người xây ra những người giỏi.
Đây là hai vai trò hoàn toàn khác nhau.
# 2. Mindset – Tôi đang nhìn vấn đề bằng tư duy nào?
Ví dụ:
Tư duy cũ:
“Nhân viên không làm được nên tôi phải làm.”
Tư duy mới:
“Nếu nhân viên chưa làm được, hệ thống đào tạo hoặc giao việc đang thiếu điều gì?”
Một câu hỏi khác sẽ dẫn tới một hành động khác.
# 3. Knowledge – Tôi cần biết điều gì?
Muốn trở thành CEO tốt hơn, không thể chỉ dựa trên kinh nghiệm.
Có thể phải học:
- Finance.
- Strategy.
- Leadership.
- Sales.
- Marketing.
- People Management.
- Data.
- Technology.
- AI.
- Capital Allocation.
Không nâng kiến thức nhưng đòi doanh nghiệp lên cấp độ mới là điều rất khó.
# 4. Skill – Tôi phải làm được điều gì?
Biết và làm được khác nhau.
Ví dụ:
Biết rằng phải giao việc.
Nhưng có thực sự:
giao việc tốt hay không?
Biết phải tuyển người.
Nhưng có:
phỏng vấn và chọn đúng người hay không?
Biết phải coaching.
Nhưng có:
đặt câu hỏi coaching tốt hay không?
BE bao gồm cả việc phát triển năng lực.
# 5. Standard – Tiêu chuẩn của tôi là gì?
Một CEO chấp nhận:
- Đi họp muộn.
- KPI mơ hồ.
- Không follow-up.
- Deadline thường xuyên trễ.
- Quyết định không dựa dữ liệu.
rất khó xây được một tổ chức có tiêu chuẩn cao.
Tiêu chuẩn của tổ chức hiếm khi cao hơn tiêu chuẩn mà lãnh đạo thực sự duy trì.
# 6. Discipline – Tôi có đủ kỷ luật không?
Biết rất nhiều nhưng không thực hiện đều đặn thì vẫn không tạo ra kết quả.
Do đó:
BE không phải chỉ là nghĩ khác.
BE phải được thể hiện trong:
thói quen và hành vi lặp lại.
# Vì sao tôi dùng BE × DO thay vì BE + DO?
Bởi vì tôi muốn nhấn mạnh một điều:
BE và DO phải cùng mạnh.
Hãy thử nhìn theo một thang điểm từ 0–10.
Trường hợp 1
BE = 9
DO = 2
9 × 2 = 18
Tư duy rất tốt.
Học rất nhiều.
Hiểu rất rõ.
Nhưng không hành động.
Kết quả thấp.
Trường hợp 2
BE = 2
DO = 9
2 × 9 = 18
Rất chăm chỉ.
Làm từ sáng đến tối.
Nhưng tư duy, kiến thức và năng lực chưa đúng.
Kết quả vẫn thấp.
Trường hợp 3
BE = 8
DO = 8
8 × 8 = 64
Tư duy tốt.
Năng lực tốt.
Hành động mạnh.
Kết quả khác hoàn toàn.
Đây không phải một công thức toán học để tính kết quả kinh doanh theo nghĩa kế toán.
Nó là một mô hình tư duy rất hữu ích:
Chất lượng con người × Chất lượng hành động = Chất lượng kết quả.
# Một bài toán rất phổ biến của chủ doanh nghiệp
CEO nói:
“Tôi làm rất nhiều nhưng doanh nghiệp không tăng trưởng.”
Tôi sẽ không lập tức hỏi:
“Anh cần làm thêm gì?”
Tôi muốn hỏi:
“Anh đang làm những việc đó với vai trò của một CEO ở cấp độ nào?”
Có thể bạn đang muốn:
HAVE = doanh nghiệp 100 tỷ
nhưng:
BE = tư duy của doanh nghiệp 10 tỷ
và:
DO = cách vận hành của doanh nghiệp 10 tỷ.
Đây chính là khoảng cách.
# Chủ doanh nghiệp 10 tỷ và CEO 100 tỷ khác nhau ở đâu?
Không phải cứ doanh thu 100 tỷ thì một người tự động trở thành CEO giỏi hơn.
Nhưng để quản trị một tổ chức lớn hơn, người chủ thường phải nâng cấp rất nhiều năng lực.
Hãy so sánh về mặt tư duy.
Câu hỏi thường gặp về công thức BE DO HAVE
BE DO HAVE là gì?
BE DO HAVE là mô hình tư duy mô tả mối quan hệ giữa con người chúng ta trở thành, những hành động chúng ta thực hiện và kết quả chúng ta tạo ra. Thay vì chỉ tập trung vào kết quả hoặc việc cần làm, mô hình khuyến khích bắt đầu từ tư duy, năng lực và bản sắc cần thiết.
BE trong BE DO HAVE nghĩa là gì?
BE không chỉ là thái độ tích cực. Trong kinh doanh, BE bao gồm identity, mindset, kiến thức, kỹ năng, tiêu chuẩn, kỷ luật và năng lực lãnh đạo cần thiết để tạo ra kết quả mong muốn.
Vì sao không nên chỉ tập trung vào DO?
Bởi hành động nhiều nhưng sai hướng có thể chỉ làm doanh nghiệp bận hơn. Khi tư duy, năng lực hoặc mô hình chưa đúng, tăng cường hành động chưa chắc cải thiện kết quả.
Làm thế nào áp dụng BE DO HAVE vào kinh doanh?
Bắt đầu bằng việc xác định kết quả HAVE rõ ràng, xác định phiên bản CEO và tổ chức cần trở thành ở tầng BE, tìm khoảng cách năng lực, sau đó chuyển khoảng cách đó thành các hành động DO cụ thể và đo lường kết quả bằng scoreboard.
BE DO HAVE có áp dụng cho lãnh đạo đội ngũ không?
Có. Nếu muốn có một đội ngũ chủ động, người lãnh đạo trước hết phải phát triển năng lực giao quyền, coaching, thiết kế quyền ra quyết định và chấp nhận những sai số có kiểm soát. Sau đó mới có thể tạo ra hành vi chủ động từ đội ngũ.
Công thức BE DO HAVE có phải công thức toán học không?
Không. Đây là một mô hình tư duy. Cách viết BE × DO nhằm nhấn mạnh rằng chất lượng con người và chất lượng hành động cùng tác động đến kết quả; nếu một yếu tố quá yếu, kết quả cũng bị giới hạn.
Doanh nghiệp muốn tăng trưởng thì CEO cần thay đổi điều gì?
Tùy từng giai đoạn, CEO thường cần chuyển từ tự làm sang xây người, từ quản lý công việc sang quản trị bằng dữ liệu, từ giải quyết sự vụ sang xây hệ thống và từ tạo kết quả cá nhân sang tạo năng lực cho toàn tổ chức.