Trả lời ngắn: Doanh nghiệp phụ thuộc người chủ không phải vì chủ giỏi quá, mà vì bốn thứ chưa rời khỏi đầu chủ: quan hệ khách, dòng tiền, tiêu chuẩn công việc và quyền quyết định. Ba mươi dấu hiệu dưới đây để bạn tự chấm, mỗi câu trả lời một phút.
Cách chấm: đọc từng dòng, đánh dấu dòng nào đúng với bạn hôm nay. Trên 20 dấu là công ty đang chạy bằng bạn; 10–20 là còn rủi ro tập trung; dưới 10 nghĩa là hệ thống đã đứng được — hãy kiểm bằng một kỳ nghỉ hai tuần thật.
Vùng khách hàng và doanh thu
- Khách lớn nhất chỉ chịu làm việc trực tiếp với bạn.
- Bạn là người duy nhất biết vì sao khách A được giá đó.
- Không có bạn thì không ai chốt được hợp đồng trên một mức tiền nhất định.
- Danh sách khách nằm trong điện thoại và trí nhớ, không nằm trong hệ thống của công ty.
- Bạn vẫn tự tay viết những báo giá quan trọng.
Vùng tiền
- Chỉ mình bạn biết công ty còn thực sự bao nhiêu tiền.
- Mọi khoản chi trên một mức nhỏ đều chờ bạn duyệt, kể cả khoản lặp lại hằng tháng.
- Không ai trong công ty đọc được báo cáo tài chính ngoài bạn.
- Bạn không nhớ chính xác giá vốn của sản phẩm bán chạy nhất.
- Việc thu hồi công nợ dừng lại nếu bạn không nhắc.
Vùng con người
- Nhân viên hỏi bạn cả những việc đã có quy định.
- Bạn là người duy nhất phỏng vấn và quyết định tuyển.
- Người mới học việc bằng cách ngồi cạnh bạn, không có tài liệu nào khác.
- Không ai trong đội dám phản đối bạn trong cuộc họp.
- Khi bạn nghỉ một ngày, tin nhắn công việc vẫn dồn về máy bạn.
Vùng quy trình và tiêu chuẩn
- Tiêu chuẩn “thế nào là đạt” nằm trong đầu bạn, không nằm trên giấy.
- Việc gì làm sai cũng phải chờ bạn xem lại mới biết sai chỗ nào.
- Cùng một việc, hai nhân viên làm ra hai kết quả khác nhau.
- Bạn phải giải thích lại cùng một việc nhiều lần trong tháng.
- Không có danh sách kiểm cho những việc quan trọng lặp lại.
Vùng ra quyết định
- Mọi quyết định đều dừng ở bàn bạn, kể cả quyết định nhỏ.
- Đội ngũ chờ bạn chốt thay vì đề xuất phương án.
- Bạn không viết ra giới hạn thẩm quyền của từng vị trí.
- Bạn sửa lại phần lớn việc nhân viên làm xong.
- Bạn thấy tự làm thì nhanh hơn giải thích.
Vùng chính bạn
- Bạn không nhớ lần cuối nghỉ trọn một tuần không mở máy.
- Lịch của bạn kín việc vận hành, không còn chỗ cho việc xây dựng.
- Bạn xử lý sự vụ nhiều hơn xây hệ thống trong tuần vừa rồi.
- Bạn lo lắng khi nghĩ đến việc rời công ty hai tuần.
- Nếu bạn ốm một tháng, bạn không biết công ty sẽ ra sao.
Đọc kết quả thế nào
Con số không phải để tự trách. Nó chỉ nói cho bạn biết rủi ro đang tập trung ở vùng nào. Hầu như ai cũng có một vùng nặng hơn hẳn ba vùng còn lại — và đó chính là nơi nên bắt đầu, chứ không phải sửa đều cả sáu vùng cùng lúc.
Quan điểm của tôi là: phụ thuộc vào người chủ không phải lỗi đạo đức, nó là giai đoạn tự nhiên của mọi công ty nhỏ. Vấn đề chỉ bắt đầu khi bạn ở lại giai đoạn đó quá lâu vì nó tiện.
Việc tuần này
Chấm xong ba mươi dòng, chọn vùng có nhiều dấu nhất và lấy ra đúng MỘT dòng để xử lý trong tuần. Cách xử lý gần như luôn giống nhau: viết ra thứ đang nằm trong đầu bạn, giao cho một người, và chịu đựng việc lần đầu họ làm chưa bằng bạn.
Kết luận
Một doanh nghiệp đáng giá là doanh nghiệp chạy được khi bạn không có mặt. Bài tự chấm này không làm thay bạn việc đó, nhưng nó cho bạn biết chính xác nên bắt đầu từ đâu — và tuần sau chấm lại, bạn sẽ thấy con số nhúc nhích.
Bài liên quan: Doanh nghiệp của bạn đang chạy bằng trí nhớ của ai? · Bạn là chủ doanh nghiệp, hay người làm thuê chăm chỉ nhất công ty? · Viết SOP đầu tiên trong 45 phút
Đọc thêm trong chuyên mục Hệ thống & Vận hành → hoặc đặt một buổi trao đổi với tôi.